Monthly Archives: January 2015

Anders geaard: gedachten naar aanleiding van de bisschoppensynode

Anders geaard: gedachten naar aanleiding van de bisschoppensynode


In november verscheen onderstaand artikel op de opiniepagina van de website van de Evangelische Alliantie Vlaanderen. Omdat de inhoud van dit omvangrijk artikel naar ons idee actueel blijft, publiceren we het artikel nu ook op onze website.

Afgelopen oktober kreeg de bisschoppensynode uitgebreide aandacht in de media. Hoewel deze conferentie het gezin als onderwerp had, richtte de pers de focus vooral op twee agendapunten: wat met gescheiden katholieken die willen hertrouwen, en wat met homoseksuelen? Veel nuance viel daarbij niet bespeuren. Gedurende de synode werden op beide vlakken voorstellen gelanceerd, die uiteindelijk geen tweederdemeerderheid haalden en dus niet aanvaard werden. Het is duidelijk dat de Rooms-katholieke kerk geen pasklare antwoorden kan vinden op een aantal pertinente vragen, ook al wel men zich aanpassen aan de huidige tijdsgeest en relevante uitspraken doen over de maatschappij van vandaag.

Maar hoe zit het eigenlijk in evangelische kringen. Op het vlak van echtscheiding en hertrouwen is er in de afgelopen decennia een versoepeling zichtbaar geweest. Wanneer het gaat over de seksuele geaardheid, ligt de discussie veel gevoeliger. In een aantal landen gaan de deuren wijd open voor wie ‘uit de kast komt’, op andere plaatsen, zoals in Vlaanderen, is men veeleer terughoudend. Reitze Siebesma van ‘Different Vlaanderen’ – een christelijke organisatie die ondersteuning biedt aan homoseksuele mensen en kerken wil helpen het thema homoseksualiteit bespreekbaar te maken – zet een aantal gedachten op een rij.

Reitze: Als medewerker bij Different Vlaanderen merk ik hoe homoseksualiteit in de evangelische wereld in Vlaanderen een onderwerp is dat verlegenheid oproept. Er liggen heel wat knelpunten en kwesties die om bezinning vragen. Zonder de pretentie te hebben volledig te zijn, wil ik een aantal denkpistes beschrijven. Ik wil geen absolute uitspraken doen maar vooral oproepen tot bezinning.

Wat kunnen we als evangelische beweging in Vlaanderen leren van ontwikkelingen in de Rooms-katholieke kerk? Omdat er een aantal parallellen zijn, houden ontwikkelingen in de Rooms-katholieke kerk ons een spiegel voor. Daarnaast kunnen we ook leren van ontwikkelingen in veel Protestantse kerken in westerse landen. Er zijn verschillen tussen de Rooms-katholieke kerk en Protestants-evangelische kerken. Als het gaat om ethische kwesties zijn er overeenkomsten. Lees bijvoorbeeld: Christenen-samen-voor-het-bijbelse-huwelijk

Bezinning
De praktijk elders laat zien dat de kerk het onderwerp homoseksualiteit vaak pas op de agenda zet als ze hiertoe ‘gedwongen’ wordt door maatschappelijke ontwikkelingen of door veranderende opvattingen binnen de kerk. Dikwijls was dit onderwerp tot dan toe taboe. Dit betekende dat mensen eenzaamheid ervoeren en vaak steun zochten buiten de kerk. Natuurlijk waren er mensen die wel steun vonden bij andere christenen. Helaas gebeurde het ook dat er oplossingen geboden werden die niet werkten. Sommige mensen in de LGBT-gemeenschap (Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender) hebben veel kritiek op de kerk, omdat ze ooit lid waren van een kerk en zich toen in de kou gezet voelden.

In plaats van te wachten tot het onderwerp zich aan kerken opdringt, doe ik een oproep om vandaag tot bezinning over dit thema te komen. Waarom? Uit liefde en bewogenheid voor mensen binnen en buiten onze kring.

Kwetsend
Er lijkt een onoverbrugbare kloof te bestaan tussen kerken met een orthodoxe visie en de LGBT-gemeenschap. Dit heeft te maken met opvattingen over (homo)seksualiteit maar ook met de manier waarop deze opvattingen worden gecommuniceerd. Dit wordt als kwetsend ervaren door de LGBT-gemeenschap. Dit is niet alleen het probleem van de Rooms-katholieke kerk.

“God haat de zonde, maar heeft de zondaar lief.” Dit is vaak de boodschap die door evangelische christenen wordt gecommuniceerd als het gaat over homoseksualiteit. Juist omdat het in deze context wordt gebruikt, lijkt deze uitspraak de uitzonderingspositie van de homo of lesbienne te benadrukken. Alsof zij vooral zondaren of grotere zondaren zijn. Velen begrijpen bovendien niet als gesteld wordt dat homoseksualiteit zonde is: “Hoe kan God tegen liefde tussen mensen zijn?” Kunnen christenen met een orthodoxe visie zich verplaatsen in mensen die oprecht op zoek zijn naar liefde en intimiteit of is het enige antwoord dat zij kunnen bedenken: “homoseksualiteit is in de ogen van God een gruwel”? Christenen kunnen leren om mensen te begrijpen zonder het per se eens met hen te zijn.

Er worden te gemakkelijk Bijbelteksten geciteerd en op een simplistische manier toegepast. Hierdoor wordt de boodschap gecommuniceerd dat homo’s niet welkom zijn bij God. We leven in een wereld met veranderende opvattingen, ook binnen de kerk. Hierdoor menen sommige christenen er goed aan te doen nog luider en duidelijker traditionele dogmatische standpunten te moeten herhalen: “Het mag echt niet van God, lees Leviticus en Rom. 1 maar”. Ze lopen het gevaar over de hoofden te spreken van degenen over wie het gaat en voorbij te gaan aan legitieme vragen en noden.

Het is mogelijk vast te houden aan het gegeven in de Bijbel dat de seksuele omgang gekaderd wordt binnen de relatie man-vrouw in het huwelijk, maar tegelijk te zoeken naar een zorgvuldige Bijbeluitleg door bijvoorbeeld oog te hebben voor de culturele achtergrond van Bijbelteksten.

Pastoraat
Als het onderwerp “de kerk en homoseksualiteit” aan bod komt, gaat het vaak over de vraag wat wel of niet mag. Er worden dan bijvoorbeeld regels opgesteld over de vraag of homo’s en lesbiennes wel of niet aan het avondmaal mogen of actief lid mogen zijn in de kerk. Een diepere bezinning is nodig.

Pastoraat is meer. Pastoraat betekent in een geest van openheid en kwetsbaarheid naast (niet boven) mensen durven te gaan staan. In de kerk gaat het om relaties.

Een paar notities hierover.

a. Kerken in onze tijd bezinnen zich op de volgorde van de begrippen ‘believe’, ‘behave’, ‘belong’. Deze volgorde is gangbaar in veel kerken. Passen die kerken deze volgorde consequent toe? Dat is maar de vraag. Als het gaat om homoseksualiteit gaat men in de praktijk soms zelfs uit van de volgorde ‘behave’, ‘believe’, ‘belong’. Of dit is op zijn minst het beeld dat bestaat bij buitenstaanders: “als je homo bent, ben je niet welkom in de kerk”. Wat zou er gebeuren als kerken meer de nadruk gaan leggen op ‘belong’ en mensen ongeacht hun achtergrond en/of levenswijze welkom heten? Zou het kunnen dat vreugdevolle relaties die tot stand komen, mensen helpen om meer te gaan begrijpen van wie God is en van zijn plan met hun leven?

b. Nergens vind je in de Bijbel het idee dat een leefwijze wordt opgelegd aan mensen zonder dat er sprake is van innerlijke vernieuwing op basis van een persoonlijke relatie met God. Het vraagt moed mensen te vertrouwen dat hun unieke zoektocht oké is als ze oprecht God betrekken bij die zoektocht. Het vraagt moed om te vertrouwen in de Heilige Geest die belooft dat Hij mensen de weg zal wijzen. Keuzes die te maken hebben met hoe we met onze seksualiteit omgaan, raken ons diep. Die kunnen niet door anderen opgelegd worden.

c. Onze seksualiteit is een terrein dat gekenmerkt wordt door kwetsbaarheid. Het hangt samen met een verlangen naar intimiteit en maakt deel uit van ons levensverhaal. Een andere insteek dan uitsluitend gefocust zijn op de vraag ‘mag homoseks wel of niet?’ is homoseksualiteit in een breder kader te plaatsen. Het onderwerp seksualiteit raakt ons allemaal. Moeten we homoseksualiteit vooral als problematisch benaderen als veel heteroseksuele christenen net zo goed hun weg zoeken in hoe ze omgaan met hun seksualiteit?

Een andere verborgen groep
Doordat homoseksualiteit een issue is en kerken geneigd zijn dit onderwerp uit de weg te gaan, wordt een andere groep over het hoofd gezien: christenen met homoseksuele gevoelens in de kerk die geen homorelatie willen op basis van een innerlijke overtuiging. Het gaat dikwijls om toegewijde christenen die actief zijn in de kerk. Ze kunnen echter het gevoel hebben er alleen voor te staan, zeker als hun homoseksuele gevoelens een geheim zijn. En dan is er een groep die homoseksuele gevoelens kent en heteroseksueel getrouwd is.

Ook hier is de vraag van belang: hoe kan de kerk een gemeenschap vormen waar mensen zich thuis voelen, waar ze beleven dat ze erbij horen. Heeft de kerk bijvoorbeeld oog voor singles of hebben zij een minderwaardige positie ten opzichte van getrouwden? (Dit laatste zal natuurlijk nooit gezegd worden…) De kerk zou zich mogen bezinnen over hoe ze een vreugdevolle gemeenschap kan vormen waar mensen ontvangen en geven, van elkaar leren en op die manier groeien.

Niet voldoen aan de norm

Hoewel evangelische kerken een andere kerkstructuur hebben dan de Rooms-katholieke kerk staan ze voor dezelfde vraag hoe om te gaan met mensen die niet voldoen aan de norm. Er wordt een spanningsveld ervaren tussen het ‘ideaal’ en de ‘praktijk’. Bijvoorbeeld: kan een homoseksuele man die samenwoont met zijn partner een plek krijgen in de kerk?

Sommige evangelische christenen leggen op een bepaalde manier accent op het onderwerp heiliging dat vergeten wordt dat we met z’n allen op weg zijn. Ze zien homoseksualiteit als zonde maar vergeten dat er veel zonden in de kerk zijn die aan de buitenkant niet zichtbaar zijn. Dat kan leiden tot farizeïsme en schijnheiligheid. En dat is nu precies waar veel teleurgestelde christenen die homoseksuele gevoelens kennen, op afknappen.

Men kan zich focussen op wat men ziet als de juiste leer. “Als we maar Bijbelgetrouw blijven en duidelijk verkondigen wat de Bijbel zegt zitten we goed.” Het risico is dat wat Paulus ‘de wet’ noemt centraal komt te staan. Er ontstaat dan een klimaat waar genade ontbreekt. Terwijl het Gods genade is waardoor mensen in de ruimte komen, vreugde gaan ervaren en waardoor verandering en groei tot stand komt.

Er is geen kerk waar iedereen ‘gearriveerd’ is. Worden mensen met een verlangen naar God in de kerk verwelkomd in een sfeer van genade? Bezinning hierover is nodig.

Verschillende stromingen
In de Rooms-katholieke kerk zien we een conservatieve en een progressieve stroming. Dat is in de evangelische wereld net zo. Misschien is de evangelische beweging in Vlaanderen in vergelijking met die in andere westerse landen tamelijk behoudend. Leiders mogen hun ogen niet sluiten voor het feit dat een deel van de jongere generatie op een andere manier aankijkt tegen homoseksualiteit dan zij doen.

Als Vlaanderen zich op dit vlak net zo ontwikkelt als andere westerse landen, dan zullen er over twintig jaar evangelische leiders in Vlaanderen zijn die homoseksualiteit zien als een geschenk van God. Sommige van de christenen die zich vandaag negatief uitlaten over alles wat met homoseksualiteit te maken heeft, zullen in de toekomst voorvechters zijn van homorechten.

Sommige lezers zullen dit zien als een positieve ontwikkeling omdat er eindelijk ruimte komt voor mensen die nu in de knel zitten. Andere lezers zullen zich ernstige zorgen maken over deze ontwikkelingen. Waar het mij om gaat is dat we dit onder ogen zien. Leiders met een orthodoxe visie hebben vaak het idee dat het bespreekbaar maken van het onderwerp homoseksualiteit zal leiden tot verschuivende standpunten. Het negeren van het onderwerp vergroot echter de tegenstellingen en versterkt bovengenoemde ontwikkeling eerder. Het wordt tijd om in de breedte van de kerk het gesprek aan te gaan.

One Response to Anders geaard: gedachten naar aanleiding van de bisschoppensynode

  1. Johan van de Sl;uis says:

    Reitze, een artikel om over na te denken. Ik vind je genuanceerdheid over dit onderwerp heel bijzonder.
    Helaas heb ik dat standpunt nooit zo goed kunnen uitdragen in mijn vroegere bediening. Kan daarom nog veel van jou leren. God zegene je!

Leave a reply

Quote v.d. week

“I think my job is to make the grace of an invisible God, visible wherever I go.”

Vertaling: “Ik denk dat het mijn taak is om de genade van een onzichtbare God, zichtbaar te maken waar ik ook ga.”

Bron: Mindful Christianity Today